Odkrywamy Wrocław: Dom Zakonny Sióstr Szkolnych de Notre Dame i relikty zamku piastowskiego

Ta z pozoru zwyczajna kamienica przy ulicy św. Marcina nie robi szczególnego wrażenia na spacerowiczach przemierzających uliczki wrocławskiego Ostrowa Tumskiego. Ich uwaga kieruje się raczej na maleńki kościół św. Marcina czy – wynurzający się za skrzyżowaniem z ulicą Świętokrzyską – monumentalny kościół św. Krzyża. Wielu z nich nie wie, że to pod tą kamienicą kryje się serce piastowskiego Zamku Książęcego.

Ten schowany za murem budynek Domu Zakonnego wraz z ogrodem stanowi własność Zgromadzenia Sióstr Szkolnych de Notre Dame. Zgromadzenie to jest międzynarodową wspólnotą działającą w 35 krajach, założoną 24 października 1833 roku, gdy Karolina Gerhardinger i jej dwie towarzyszki rozpoczynają wspólne życie zakonne w Neunburgu w Bawarii. Dwa lata później Karolina składa śluby zakonne i otrzymuje imię Maria Teresa od Jezusa. Zostaje beatyfikowana przez papieża Jana Pawła II w 1985 roku. Współczesna działalność sióstr opiera się na pracy katechetycznej, prowadzeniu internatów dla dziewcząt, przedszkoli, domów dziecka, domów dla dzieci niepełnosprawnych i świetlic.

Budynek klasztorny powstawał etapami od 1856 roku jako „konwikt św. Anny” czyli szkoła dla dziewcząt. Ulokowany w głębi działki, wznoszony był na dawnych zabudowaniach kurii kanoniczej kapituły świętokrzyskiej, które powstawały od XIV wieku z wykorzystaniem murów dawnego zamku. To nawarstwianie się architektoniczne i konstrukcyjne spowodowało, że relikty siedziby piastowskich książąt z XII i XIII wieku znajdują się jakieś cztery-pięć metrów poniżej obecnego terenu. Oznacza to, że ślady zabytków sprzed ośmiu wieków znajdują się w podziemiach Domu Zakonnego, który zajmuje północną część byłego terenu zamkowego.

Więcej zdjęć w naszej fotogalerii

Dawny zamek piastowski znajdował się po obu stronach obecnej ulicy św. Marcina, która w tamtych czasach stanowiła szlak komunikacyjny od bramy „wodnej” (po zachodniej stronie murów otaczających teren zamkowy) do bramy „grodzkiej” (od strony kościoła św. Krzyża czyli Kolegiaty Świętego Krzyża i św. Bartłomieja). Skomplikowane dzieje zamku piastowskich książąt dzielnicowych wymagają osobnego omówienia, w dzisiejszym odcinku skupimy się głównie na jego reliktach, które wkrótce będzie można oglądać dzięki remontowi Domu Zakonnego dofinansowanemu z ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Gminy Wrocław.

Warto jeszcze poznać odpowiedź na pytanie dlaczego zamek piastowski na Ostrowie Tumskim został przejęty przez kościół i zatracił swoją zamkową formę. Rozbudowa Wrocławia na lewym brzegu Odry – która rozpoczęła się na nowo po najeździe mongolskim w 1241 roku – sprawiła, że miejsce to utraciło swoje znaczenie strategiczne. Wiedział o tym już Henryk IV Probus, któremu nie podobało się rezydowanie na Ostrowie Tumskim, odizolowanym od miasta lewobrzeżnego, i który rozpoczął budowę zamku w miejscu dzisiejszego Arsenału – o czym pisaliśmy w drugim odcinku naszego cyklu.

Spacer ulicą św. Marcina jest zatem spacerem po dawnym dziedzińcu zamkowym, którego największym obiektem był budynek pałacowy połączony z dworską kaplicą gotycką. To w ich miejscu znajduje się obecnie Dom Zakonny, który został ostatnio rozbudowany o brakujące skrzydło wschodnie w celu jego adaptacji do pełnienia funkcji noclegowej i muzealnej. Obiekt ten będzie służyć pielgrzymującym turystom i stanowić będzie główny element „szlaku piastowskiego” – z wyeksponowanymi reliktami zamku Piastów wrocławskich. Dzięki środkom z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we Wrocławiu odrestaurowano również zabytkowy ogród przy Domu Zakonnym, który przed II wojną światową był częścią Ogrodu Botanicznego.

Budynek klasztorny pod koniec XIX i w XX wieku był kilkukrotnie przebudowywany – w 1891 roku dobudowano do niego skrzydło neogotyckie, a w 1921 roku – wraz z niezachowanym skrzydłem południowym – wzniesiono neoromański portal frontowy, który przetrwał do dziś i znajduje się po prawej stronie bramy wjazdowej – naprzeciwko kościoła św. Marcina, o którym wspominaliśmy, pisząc o najstarszych wrocławskich kościołach. W tylnej elewacji parteru odsłonięty jest ceglany fragment muru zamkowego, a po jego lewej stronie znajduje się barokowy portal.

Wprowadzana właśnie w życie idea powstania „Centrum Piastowskiego”, którego Dom Zakonny będzie istotną częścią, sprawia, że ta „z pozoru zwyczajna kamienica przy ulicy św. Marcina” stanie się ośrodkiem kultury i ważną atrakcją turystyczną dla wszystkich tych, którzy pragną odkrywać historię Wrocławia i całego Śląska.

Zapraszamy do obejrzenia naszej fotogalerii

 Widok lotniczy na zabudowania klasztorne z nałożonym rysunkiem obrysu zabudowań zamkowych

----------------

W cyklu Odkrywamy Wrocław pisaliśmy o miejscach takich jak: WUWA, Arsenał, Uniwersytet Wrocławski, Ogród Botaniczny, nasyp kolejowy przy ul. Bogusławskiego i Nasypowej, Ogród Japoński, nasz własny plac Gwiazdy, o pomyśle budowy wieżowców zamiast Sukiennic w Rynku, legendarnych barach mlecznych, kampusie Politechniki, wzgórzu Bendera, Poltegorze, trzech wrocławskich lotniskach, o ulicy Szewskiej, początkach miasta, wrocławskim Manhattanie, ogrodach Ossolineum, młynie św. Klary, Solpolu... i wielu, wielu innych.

Wszystkie teksty z naszego cyklu znajdziecie w specjalnej zakładce.

Zapraszamy Was do współpracy przy jego tworzeniu. Piszcie do nas maile z propozycjami miejsc.