Dolina pałaców i ogrodów. Poznajcie sekretne królestwo Sudetów

Na liście znajduje się niemal 30 obiektów, które powstały w różnych czasach i odznaczają się ciekawą architekturą. W centrum Cieplic znajdziemy imponujący pałac Schaffgotschów, a nieco dalej zrujnowany pałac w Bobrowie. 

Lista wpisanych obiektów:

• Pałac Smyrna w Kowarach
• Pałac w Czernicy
• Pałac na Wodzie w Staniszowie Dolnym
• Pałac w Staniszowie Górnym
• Pałac i Dom Wdowy w Łomnicy
• Dwór Czarne w Jeleniej Górze
• Pałac Królewski w Mysłakowicach
• Pałac Dębowy w Karpnikach
• Dwór w Mniszkowie
• Pałac Paulinum w Jeleniej Górze
• Pałac w Wojanowie
• Zamek Chojnik w Sobieszowie
• Pałac w Bukowcu
• Pałac Schaffgotschów w Cieplicach
• Zamek w Karpnikach
• Pałac w Pakoszowie
• Park krajobrazowy i folwark w Bukowcu
• Pałac w Wojanowie-Bobrowie
• Dwór w Janowicach Wielkich
• Pałac w Sobieszowie
• Pałac w Ciszycy 
• Pałac w Dąbrowicy
• Nowy Dwór w Radocinach
• Pałac w Miłkowie
• Wieża Książęca w Siedlęcinie
• Pałac w Brunowie
• Zamek Bolczów w Janowicach Wielkich

Najstarszym zabytkiem na liście jest wybudowana w latach  1313-1315 przez Henryka I jaworskiego Wieża Książęca w Siedlęcinie. "Zatopiona" w dolinie Bobru posiada nie tylko najstarsze zachowane drewniane stopy w Polsce, ale unikatowe malowidła, które opowiadają o przygodach rycerzy Okrągłego Stołu. Od XVIII wieku wieża stanowiła własność rodu von Schaffgotsch, który miał w posiadaniu jeszcze inne zamki i pałace, znajdujące się w Sudetach.

Dziś wieża jest oddana do użytku zwiedzających i znajduje się pod opieką Fundacji „Zamek Chudów”.

Cennik 2025:

• bilet normalny: 15 zł
• bilet ulgowy: 10 zł
• bilet grupowy: 10 zł
• bilet rodzinny: 45 zł

To jeden z przykładów budowli, która została wybudowana na polecenie przedstawiciela rodu Schaffgotsch, Caspara Schaffgotschów 1559 roku. Dwór kilkukrotnie zmieniał właścicieli, a rodzina  Friedricha von Nimptschego rozbudowuje go do współczesnych kształtów. Pałac przeszedł w ręce miasta Jelenia Góra już w 1679 r., a w  1718 r. miał miejsce jego drugi pożar. 

Po II wojnie światowej dobytek znalazł się w rękach  Państwowego Gospodarstwa Rolnego i przez lata ginął jego dawny blask. W 1991 roku zaczęła się nim opiekować Fundacja Kultury Ekologicznej, która następnie została jego właścicielem.  Zabytkowy Dwór Czarne, po próbach nielegalnego przejęcia przez nowy zarząd FKE i ich powiązaną fundację, ostatecznie wraca na własność Fundacji Kultury Ekologicznej na mocy wyroków sądowych z lat 2021. Niestety, z uwagi na to, że nadal trwają postępowania sądowe obiekt obecnie nie jest oddany do zwiedzania turystów. Dziś można go podziwiać tylko z zewnątrz.

Właścicielami pałacu, w miejscu którego stał pierwszy murowany obiekt, służący do przepraw przez Bóbr, od XV wieku była rodzina Schaffgotschów. Za jego pierwszą przebudowę odpowiadał jednak już Nickel von Zedlitz. Pałac położony między Wojanowem a Łomnicą swój dzisiejszy wygląd zawdzięcza Hansowi Rudolfowi von Decke, który w 1894 roku polecił architektom zmienić go w neorenesansową perełkę. 

Po zakończeniu II wojny światowej obiekt zajęła Armia Czerwona, a później znajdował się tu m.in. dom poprawczy. Pracownicy, ostatniej działającej tu instytucji, opuścili pałac w latach 60. XX wieku i od tego czasu dawna perełka popada w ruinę. W 1994 roku zaopiekowało się nią polsko-niemieckie stowarzyszenie, obiecując że zrobi, co w jego mocy, żeby odnowić pałac. Skończyło się na jego zabezpieczeniu. Mimo starań starostwa i chęci przeprowadzenia kontroli nie udało się wobec właścicieli wyciągnąć żadnych konsekwencji.

Obecnie pałac można zwiedzać tylko z zewnątrz. 

Zabytkowy obiekt powstał w XVIII wieku i stanowił idealny przykład późnobarokowej architektury rezydencjonalnej. Przez lata mieszkała w nim rodzina Hessów, u której wielokrotnie gościł król Prus, Fryderyk II. Potomkowie zajmowali pałac aż do zakończenia wojny. Jako ciekawostkę można dodać, że Rudolf Hess, jeden z krewnych, był zastępcą Adolfa Hitlera w NSDAP. Międzynarodowy Trybunał Wojskowy skazał go na karę dożywocia, a on sam zmarł w wieku 93 lat. 

Wracając do pałacu, po 1945 roku mieścił się w nim, m.in. dom dziecka. W 2008 roku przypominał ruinę, która nigdy nie doczeka się nowego życia, a jednak w latach 2008–2012, kiedy pałac trafił w ręce potomków rodziny Hessów, przeszedł gruntowną renowację i został przekształcony w elegancki hotel.

Architekci zadbali o wierne odtworzenie historycznego charakteru rezydencji, m.in rekonstruując Barokową Salę. Zatrudniono do tego specjalnie Christopha Wetzela, który wcześniej pracował przy odbudowie kopuły Kościoła Marii Panny w Dreźnie.

Dziś Pałac Pakoszów zachwyca już od progu i oferuje gościom stylowe, przestronne pokoje. Do dyspozycji gości oddano także strefę SPA & Fitness oraz wykwintną restaurację. Położony jest zaledwie 130 km od Wrocławia i może stanowić doskonałą bazę wypadową w Karkonosze.

Lista pałaców, zamków i dworów w Kotlinie Jeleniogórskiej to nie tylko zbiór budynków, ale przede wszystkim świadectwo skomplikowanej historii tego regionu. Część z nich odzyskała dawny blask, inne wciąż czekają na lepsze czasy. Choć niektóre miejsca można dziś podziwiać jedynie z zewnątrz, każde z nich ma swój unikalny charakter. Przetrwały wojny, pożary, zmiany właścicieli i dekady zaniedbań. Dziś stają się częścią krajobrazu kulturowego, który po prostu warto znać. Niezależnie od stanu zachowania, wszystkie te obiekty przypominają, że Dolny Śląsk to nie tylko góry i uzdrowiska, ale też wyjątkowa architektura i historia, którą nadal można odkrywać. Czasem bardzo dosłownie, czyli pałac po pałacu.