Co miał na sumieniu kardynał? "To nie były tylko zaniedbania"

Kardynał Henryk Gulbinowicz i jego następca Marian Gołębiewski byli najwyższymi wrocławskimi hierarchami kościelnymi. Gulbinowicz był metropolitą od roku 1976 do 2004, Gołębiewski - od 2004 do 2013. Obaj jeszcze za życia zostali ukarani przez Watykan.

Henryk Gulbinowicz decyzję Watykanu usłyszał w 2020 roku na łożu śmierci. Był już ciężko chory, gdy "w wyniku przeprowadzonego dochodzenia w sprawie wysuwanych oskarżeń oraz po przeanalizowaniu innych zarzutów" Stolica Apostolska zakazała mu uczestniczenia w jakiejkolwiek celebracji lub spotkaniu publicznym, zabroniła używania insygniów biskupich, pozbawiła prawa do nabożeństwa pogrzebowego i pochówku w katedrze, a także poleciła wpłacenie darowizny na działalność kościelnej fundacji wspierającej ofiary nadużyć seksualnych.

Wrocławska kuria nazwała wtedy decyzję Watykanu "bolesną". "Pokazuje, iż w przeszłości pewne osoby zostały poważnie skrzywdzone przez duchownego, który przewodził naszej diecezji" - napisała w oficjalnym komunikacie. Przeprosiła też ofiary Gulbinowicza. Watykański dziennik "L'Osservatore Romano" sprecyzował niedługo później, że sankcje dotyczą molestowania, czynów homoseksualnych i współpracy z SB.

Gulbinowicz zmarł 10 dni po ogłoszeniu decyzji o karach. Po cichym pogrzebie pochowano go w grobowcu rodzinnym na cmentarzu komunalnym w Olsztynie.

W przypadku Gołębiewskiego chodziło o tuszowanie pedofilii - choć miał sygnały o tym, że podległy mu ksiądz Paweł K. utrzymuje kontakty seksualne z dziećmi, nie zrobił w tej sprawie praktycznie nic. A samego księdza wysłał do innej parafii. Watykan nakazał Gołębiewskiemu "prowadzenie życia w duchu pokuty i modlitwy" oraz zakazał uczestnictwa w jakichkolwiek uroczystościach publicznych.

W sprawie arcybiskupa Gołębiewskiego wiemy dość dokładnie, na czym miały polegać zaniedbania. Sprawę badał też powszechny sąd. W przypadku Gulbinowicza, wciąż bazujemy głównie na nieoficjalnych przekazach i domysłach. I nic nie wskazuje na to, by miało się to zmienić.

Metropolita wrocławski: To nie były tylko zaniedbania

O to, co miał na sumieniu kardynał Henryk Gulbinowicz, zapytaliśmy niedawno arcybiskupa Józefa Kupnego, obecnego metropolitę wrocławskiego.

- Nie byłem ani obrońcą, ani oskarżycielem. To się działo poza mną. Komisja została powołana, przyjeżdżała, spotykała się z kardynałem, były przesłuchania - odpowiedział Józef Kupny. - Oczywiście mam świadomość tego, że arcybiskup Gołębiewski został ukarany za zaniedbania: czyli czegoś nie dopatrzył, nie wyciągnął wniosków, nie ukarał. Natomiast jeśli chodzi o księdza kardynała, tam jeszcze pojawiły się inne oskarżenia. Widać sprawdzone i widać, że one zauważyły. To nie były tylko zaniedbania. Gdyby tak było, to można by postawić znak równości między arcybiskupem Gołębiewskim, a kardynałem. A wiemy, że kardynał został o wiele bardziej surowo ukarany - przyznał metropolita.

Pierwsze relacje o możliwych nadużyciach Gulbinowicza pojawiały się nieoficjalnie już wcześniej, jednak przez długi czas nie trafiały do opinii publicznej. Dopiero w 2019 roku, po premierze filmu braci Sekielskich „Tylko nie mów nikomu”, w debacie publicznej pojawiło się nazwisko Karola Chuna. Mężczyzna oskarżył kardynała o to, gdy był uczniem niższego seminarium duchownego w Legnicy, hierarcha dopuścił się wobec niego czynów lubieżnych. Według jego relacji, do zdarzenia miało dojść na przełomie lat 80. i 90. gdy jako 15-latek został wezwany do kurii i tam wykorzystany.

Zawiadomienie do prokuratury złożył mecenas Artur Nowak. Choć sprawa karna została umorzona z powodu przedawnienia, uruchomiono proces kanoniczny. Równolegle z oskarżeniami o naturze obyczajowej, historycy IPN opublikowali wyniki badań dotyczących relacji kardynała z bezpieką. Z dokumentów wynikało, że Henryk Gulbinowicz przez 16 lat (1969–1985) prowadził poufne rozmowy z funkcjonariuszami SB. Miał figurować jako kontakt operacyjny „Henryk”. Choć kardynał nigdy nie podpisał deklaracji współpracy i prowadził z SB swoistą „grę”, przekazywał informacje o nastrojach w Episkopacie i personalia innych księży.

"Te sprawy są już zamknięte"

Powołana w marcu przez Episkopat komisja mająca zająć się sprawami pedofilii w polskim kościele nie będzie wracała do sytuacji związanych  ze zwierzchnikami wrocławskiego kościoła.

- Od strony prawnej wygląda to w ten sposób, że te procesy, które prowadziła Stolica Apostolska są zamknięte - powiedział portalowi TuWroclaw.com arcybiskup Józef Kupny. - Zostały podjęte pewne decyzje. Oni zostali ukarani. Nie ma możliwości, żeby osobom, które już nie żyją, dołożyć jeszcze jakąś karę. Natomiast na pewno te osoby będą się przewijały w pracach komisji, na pewno będą jakieś tam medialnie też te ich postawy omawiane - zaznaczył metropolita.