Dolny Śląsk: Zamek na wzgórzu i rycerz na wieży – to miejsce, które warto odkryć

Muzeum Zamek Bolków leży przy ulicy Zamkowej 1 w Bolkowie, około 70 km na południowy zachód od Wrocławia. To jedna z lepiej zachowanych średniowiecznych warowni na Dolnym Śląsku, a zarazem miejsce zaskakująco mało oblegane w porównaniu do popularniejszych atrakcji regionu. Dla wrocławian to idealna propozycja na jednodniowy wypad – wyjazd po śniadaniu, powrót przed kolacją, a pomiędzy tymi dwoma posiłkami kilka godzin, które zostają w pamięci na długo.

Zamek jest oddziałem Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze. Zwiedzanie trwa tyle, ile się chce – można tu spędzić dwie godziny albo i cztery, jeśli złapie was ta specyficzna zamkowa atmosfera, kiedy zaczyna się wpatrywać w każdy kamień i zadawać pytania, na które mury nigdy nie odpowiedzą wprost.

Pierwsza wzmianka o tym miejscu pochodzi z 1277 roku. Książę legnicki Bolesław II Łysy, znany w dziejach jako Rogatka, użył wówczas określenia „castro nostro" – nasz zamek. Ale właściwa budowa gotyckiej twierdzy wiąże się z jego synem, Bolkiem I, który otoczył wzgórze potężnymi murami obronnymi, zbudował system bram i wzniósł murowane budynki mieszkalne. To za jego rządów zamek zaczął nabierać charakteru, który fascynuje do dziś.

Kolejne wieki to rozbudowy, oblężenia i zmiany właścicieli. W XIV wieku, podczas wojen husyckich, warownia nie poddała się najeźdźcom. Padła dopiero w 1463 roku – i to nie z rąk obcego wojska, lecz pod naporem czeskiego króla Jerzego z Podjebradu. Osadzony przez niego rycerz Jan z Czernej zasłynął wkrótce z rozbojów i rabunku. Kres jego panowaniu położyli wrocławianie i mieszczanie ze Świdnicy, którzy w 1468 roku zdobyli zamek, a rycerza powiesili na wieży. Historia lubiła tu bywać dramatyczna.

W XVI wieku zamek przeżywa gruntowną przebudowę w stylu renesansowym. Słynny architekt Jakub Parr wznosi budynek zwany Domem Niewiast, połączony krużgankiem z wcześniejszą zabudową, a cała twierdza rozrasta się do ponad 7600 m² – co plasuje ją w czołówce największych fortec ówczesnego Dolnego Śląska. W czasie wojny trzydziestoletniej, w 1646 roku, Szwedzi oddają do murów ponad 1800 strzałów artyleryjskich, zanim załoga się poddaje. Ślady tego ostrzału można sobie dziś wyobrażać, chodząc po dziedzińcu.

Potem przychodzi cisza. W 1703 roku zamek kupują Cystersi z Krzeszowa, ale po sekularyzacji zakonu w 1810 roku przechodzi na skarb państwa pruskiego i powoli zamienia się w ruinę. Część murów w 1885 roku rada miasta... zezwala rozebrać. Na szczęście w pierwszej połowie XX wieku ktoś postanawia ratować co zostało. Właściwa konserwacja zaczyna się na dobre po 1994 roku i trwa do dziś.

Są dwa powody, dla których Zamek Bolków jest wyjątkowy nawet na tle bogatej dolnośląskiej konkurencji.

Pierwszy to Wieża Dziobowa – jedyna taka budowla w całym kraju. Mierzy 25 metrów wysokości i wzniesiono ją na planie koła, które w kierunku południowo-zachodnim przechodzi w rodzaj ostrza. Ten kształt miał konkretny cel militarny: pociski i kamienie miały po prostu ślizgać się po murze zamiast go rozbijać. Dziś zamiast kamieni czeka was widok – ze szczytu wieży rozciąga się panorama Doliny Nysy Szalonej i otaczających ją wzgórz, która sama w sobie jest warta drogi z Wrocławia.

Drugi powód to najstarsze zachowane okno w Polsce. Analiza dendrochronologiczna wykazała, że drewno użyte do jego konstrukcji pochodzi z lat 1289–1290. Zrobione z dębowego nadproża i świerkowo-jodłowego krzyża, przetrwało ponad siedemset lat. Kiedy się przy nim stoi, trudno nie mieć w głowie pewnego chłodnego dystansu do wszystkiego, co uważamy za trwałe.

W odrestaurowanym Domu Niewiast mieści się część wystawiennicza muzeum. Na pierwszym piętrze eksponowana jest stała ekspozycja poświęcona budownictwu obronnemu Księstwa Świdnicko-Jaworskiego – kontekst historyczny, który pomaga zrozumieć, dlaczego przez stulecia właśnie tu koncentrowała się władza militarna regionu. Na parterze zmieniają się wystawy czasowe, więc każda wizyta może przynieść coś nowego.

Przy zamku od 1994 roku działa Bractwo Rycerskie Zamku Bolków, które regularnie organizuje pokazy i eventy. Warto sprawdzić kalendarium przed wyjazdem – na zamku odbywają się turnieje rycerskie (jak letnie Bellum Ludicum), Noc Muzeum i inne imprezy, przy których zwykłe zwiedzanie blednie nieco w porównaniu. Jeśli traficie na taki dzień, będziecie mieli szczęście.

Zamek nie jest tylko miejscem do oglądania gablot. Oferuje też tak zwane Żywe Lekcje Historii – zajęcia tematyczne, podczas których można dosłownie wcielić się w epokę: dowiedzieć się, jak żyło się na zamku w średniowieczu, poczuć, czym zajmował się średniowieczny rycerz, spróbować łucznictwa albo odwiedzić warsztat kowala. Propozycja skierowana przede wszystkim do grup szkolnych, ale szczerze mówiąc – trudno wyobrazić sobie dorosłego, który nie miałby ochoty spróbować.

Osobna kategoria to nocne zwiedzanie. O tej samej twierdzy, widzianej przy bladym świetle latarek, słychać zupełnie inne dźwięki. Czy może nie słychać. I właśnie to jest najciekawsze.

Muzeum jest otwarte od poniedziałku do niedzieli. W poniedziałki kasa czynna jest w godzinach 9:00–15:30, od wtorku do piątku 9:00–16:30, a w weekendy 9:00–17:30. Bilet normalny kosztuje 30 zł, ulgowy 20 zł – jak na to, co oferuje, cena więcej niż uczciwa.

Z Wrocławia najwygodniej jechać samochodem (autostrada A4, następnie A18, zjazd Bolków) – dystans to około 70 km, czas ok. 50–60 minut. Można też skorzystać z połączeń kolejowych – Bolków leży na trasie z Wrocławia przez Jawor.

Gmina Bolków to część Szlaku 4 Zamków – w okolicy można odwiedzić kolejne średniowieczne warownie, z których każda ma odrębny charakter i własną historię. Cały region leży w sąsiedztwie Gór Kaczawskich, a nieco dalej – Karkonoszy. Jeśli planujecie wyjazd na cały dzień, zamek może być świetnym punktem startowym lub kulminacyjnym dłuższej trasy.

Autorem zdjęć jest Jarek Wojciechowski. Dziękujemy.

W kolejnych tygodniach zabieramy Was w inne zakątki Dolnego Śląska. Macie swoje ulubione, mniej znane miejsce w regionie? Napiszcie do redakcji z Waszymi poleceniami, a my postaramy się tam zajrzeć.