Otwarty Uniwersytet Poszukiwań: Gender – dramat – teatr

Po pierwszym Semestrze Autorskim Otwartego Uniwersytetu Poszukiwań prof. Krzysztofa Rutkowskiego, czas na semestr drugi, którego tematem będzie "Gender – dramat – teatr", a prowadzącą zajęcia dr Agata Adamiecka-Sitek z Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie.

10 marca o godzinie 17:00 będą miały miejsce pierwsze zajęcia pod tytułem "Performans płci w społeczeństwie spektaklu. Poskromienie złośnicy w reżyserii Krzysztofa Warlikowskiego" w Instytucie Grotowskiego.

Zajęcia poprowadzi Dr Agata Adamiecka-Sitek – absolwentka kulturoznawstwa na Uniwersytecie Śląskim; autorka książki Teatr i tekst. Inscenizacja w teatrze postmodernistycznym (2006). Pracuje w Instytucie Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego, gdzie prowadzi projekty naukowe, między innymi Inną Scenę – program genderowych i queerowych badań nad polskim teatrem. Jest redaktorem towarzyszącej programowi serii wydawniczej: Kobiety w historii i współczesności teatru polskiego (2006), Ciało, płeć, pożądanie. Tożsamość seksualna i tożsamość płci w polskim teatrze i dramacie (2008), Konstelacje rodzinne. Obraz rodziny w polskim dramacie i teatrze w perspektywie gender i queer (2009).

Dr Agata Adamiecka-Sitek: "Teatr wykazuje szczególne związki z płcią, a także refleksją rozwijaną w ramach gender studies. U samego zarania teatr antycznej Grecji dokonał radykalnego wykluczenia kobiet, a gest ten powtórzyła epoka elżbietańska. Scena stała się przestrzenią wyłącznie męskiej kreacji, a jednak powstające w tym okresie przedstawienia kobiecości określiły obowiązujące do dziś wzorce i ich interpretacje. Dramat antyczny i elżbietański wciąż lokuje się w samym centrum kanonu dramatycznego, podlegając zresztą szczególnie intensywnej reinterpretacji w perspektywie gender i queer. To dokonane w kluczowych momentach rozwoju zachodniego teatru wyłączenie kobiet ze sceny, usunięcie ich z przestrzeni publicznej i przesłonięcie wizerunkami skonstruowanymi na potrzeby dominującej ideologii, symbolizuje wszystkie inne wykluczające dyskursy. Ale wskazuje zarazem na subwersywny potencjał sceny, na której płeć wyzwala się z biologicznych determinant, traci swoje esencjalne umocowanie i jawnie prezentuje się jako rola do odegrania. W podstawową strukturę teatralnego „jak gdyby” wpisany jest bowiem komunikat o mimetycznym charakterze płci – i to niezależnie od dyskursywnych treści przedstawienia. Dlatego zapewne teatr tak chętnie spotyka się z refleksją gender i społeczną teorią queer, które odnajdują w nim nie tylko poręczne metafory zasilające język opisu różnych aspektów ludzkiej płciowości, ale i wyraziste analogie kulturowych mechanizmów powołujących płciowe konstrukty. W toku warsztatów analizie poddane zostaną inscenizacje kanonicznych tekstów dramatycznych, których sensy organizowane są w znacznej mierze przez uobecniane na scenie konstrukcje płciowe. Przedstawienia wybrano tak, aby wskazać na obszary szczególnego powinowactwa między teatrem a rozwijanymi we współczesnej humanistyce teoriami płci i seksualności. W dwu przypadkach – Poskromienia złośnicy Krzysztofa Warlikowskiego i Orestei Jana Klaty genderowa perspektywa interpretacji zgodna jest ze scenariuszem komunikacyjnym scenicznych wypowiedzi, które świadomie konstruowane są wokół problemów płci. W przypadku Księcia Niezłomnego i Apocalypsis cum figuris Jerzego Grotowskiego perspektywa ta wykracza poza kontekst, w którym twórca umieszczał swoje dzieło, ujawniając niezbadany dotąd aspekt jego twórczości. Mechanizmy płciowej opresji i rozległe mizoginiczne imaginarium, które ożywają w tekstach i przedstawieniach Grotowskiego nie doczekały się bowiem dotąd szerszej interpretacji ani w polskiej, ani w światowej literaturze".