60 lat od przełomowego zabiegu. We Wrocławiu doszło do pierwszego w Polsce przeszczepu nerki

Pierwsze w Polsce udane przeszczepienie nerki od dawcy rodzinnego wykonano 31 marca 1966 r. na ówczesnej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Od tamtej pory ośrodek nieprzerwanie rozwija program transplantacji nerek, w tym przeszczepień od dawców żywych, stając się jedynym miejscem na Dolnym Śląsku, gdzie takie zabiegi są wykonywane.

W 2025 roku w USK przeprowadzono 77 transplantacji nerek – ponad połowę ze 130 wszystkich przeszczepień tego narządu wykonanych w regionie. To najlepszy wynik w ostatniej dekadzie i dowód na rosnącą rolę wrocławskiego ośrodka w polskiej transplantologii. W 2026 roku wykonano już 20 kolejnych przeszczepień.

- Wyniki ostatnich lat pokazują, że konsekwentnie rozwijany program transplantacji nerek w naszym ośrodku przynosi realne efekty – zarówno w liczbie wykonywanych zabiegów, jak i w dostępności leczenia dla pacjentów - podkreśla prof. dr hab. Mirosław Banasik, kierujący Kliniką Nefrologii i Medycyny Transplantacyjnej USK we Wrocławiu. - Szczególnie ważny jest dla nas rozwój przeszczepień od dawców żywych, które dają najlepsze rokowania i skracają czas oczekiwania na transplantację. To kierunek, który będziemy dalej wzmacniać.

Jedyny taki ośrodek na Dolnym Śląsku

Dziś Klinika Nefrologii, Medycyny Transplantacyjnej i Chorób Wewnętrznych oraz Klinika Chirurgii Naczyniowej, Ogólnej i Transplantacyjnej USK pozostają jedynym ośrodkiem na Dolnym Śląsku realizującym przeszczepienia nerek, w tym od dawców żywych. Od początku działalności programów transplantacyjnych we Wrocławiu przeprowadzono już ponad 2,5 tysiąca przeszczepień nerek oraz kilkaset transplantacji wątroby, co pokazuje skalę doświadczenia zespołów.

- Transplantacja to jedna z najbardziej wymagających procedur we współczesnej medycynie – wymaga precyzji, doświadczenia i doskonale zorganizowanej współpracy całego zespołu - zaznacza prof. Dariusz Janczak, kierownik Kliniki Chirurgii Naczyniowej, Ogólnej i Transplantacyjnej USK. - Każdy etap, od kwalifikacji dawcy i biorcy po sam zabieg i opiekę pooperacyjną, musi być przeprowadzony z najwyższą starannością, bo za każdą procedurą stoi konkretny pacjent i jego szansa na życie.

Dawcy żywi i nowoczesne metody

Kluczową rolę w programie odgrywa dawstwo od osób żywych, w tym tzw. dawstwo rodzinne, które nie ogranicza się wyłącznie do biologicznie spokrewnionych krewnych. We Wrocławiu rozwijany jest m.in. program przeszczepów wyprzedzających (preemptive), wykonywanych jeszcze przed koniecznością rozpoczęcia dializoterapii – to dla pacjentów szansa na uniknięcie obciążających zdrowotnie i społecznie wieloletnich dializ. Około połowa zrealizowanych w ubiegłym roku przeszczepień rodzinnych została przeprowadzona jako preemptive. Właśnie dlatego tak istotne jest budowanie społecznej otwartości na żywe dawstwo.

Do przeszczepu wyprzedzającego ponad dwa lata temu przygotowywało się małżeństwo z Zielonej Góry Katarzyna i Paweł Konsurowie. – Podczas jednej z wizyt dopytałem lekarza o wyniki i wtedy pojawił się temat dializ lub przeszczepu wyprzedzającego. Wiedzieliśmy, że mamy tę samą grupę krwi. Rozmawialiśmy o tym w rodzinie – dzieci też chciały pomóc, ale uznałem, że ze względów praktycznych ja będę pierwszy – wspomina Paweł Konsur. – Nie miałem obaw o swoje zdrowie. Żona była w potrzebie, więc decyzja o ratowaniu jej była dla mnie oczywista.

Ostatecznie jednak, po tym jak stan nerek pani Katarzyny nagle się pogorszył, musiała skorzystać z dializoterapii. Półtora roku później, w marcu 2025 roku, małżeństwo z sukcesem zostało poddane procedurze w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym we Wrocławiu. Doświadczenie specjalistów miało bezpośrednie przełożenie na finał zabiegu.

– 13 marca dostaliśmy zgodę, a 17 marca odbył się przeszczep. Zespół chirurgów zadziałał sprawnie. Lekarz powiedział, że nerka męża podjęła pracę natychmiast po podłączeniu, jeszcze przed zszyciem rany – podsumowuje Katarzyna Konsur.

Ważnym etapem rozwoju programu było wprowadzenie w 2014 roku laparoskopowej metody pobrania nerki od żywego dawcy. To technika mniej inwazyjna, skracająca czas rekonwalescencji i zmniejszająca obciążenie dla dawcy. Za ten etap odpowiada Uniwersyteckie Centrum Urologii, kierowane przez prof. dr. hab. Tomasza Szydełkę.

- Pobranie nerki to jeden z najbardziej wymagających i odpowiedzialnych etapów całego procesu transplantacyjnego. Kluczowe jest zapewnienie maksymalnego bezpieczeństwa dawcy oraz optymalnych warunków dla przeszczepianego narządu - podkreśla prof. Tomasz Szydełko. - Dzięki doświadczeniu zespołu oraz stosowaniu metod, w których się specjalizujemy, możemy przeprowadzać te procedury w sposób precyzyjny i bezpieczny, co bezpośrednio przekłada się na powodzenie całej transplantacji.

Wrocławski ośrodek podejmuje się również leczenia pacjentów wysokiego ryzyka, m.in. wysokoimmunizowanych biorców czy chorych wymagających terapii odczulającej, u których znalezienie zgodnego dawcy jest szczególnie trudne.