Ten dolnośląski zamek w Gorzanowie tętni życiem i jest większy niż Wawel

W niepozornej wsi nieopodal Bystrzycy Kłodzkiej mieści się pałac, który swoją wielkością może zawstydzać turystów, znających podobne zabytki w okolicy. Jego początków należy szukać już w średniowieczu. Początkowo stała tu wieża rycerska, a  później niewielki zamek, ale w czasach, gdy konflikty religijne rozwiązywano ogniem i mieczem, został zniszczony przez husytów. O jego odbudowie zdecydowano w XVI wieku. Z inicjatywy protestanckiej szlachty powstała renesansowa zabudowa, która ta nie cieszyła się jednak zbyt długo. Bieg historii zupełnie zmieniła wojna trzydziestoletnia - jedna z najkrwawszych w całej historii Europy. Ludzie umierali masowo w wyniku agresji obcych wojsk, głodu, ale też wszechobecnej zarazy, która dziesiątkowała miasta oraz wsie. Odbudowa zniszczeń trwała przez koleje kilkadziesiąt lat, a Śląsk był jedną z głównych aren walki na tle religijnym i etnicznym. 

W wyniku pokoju westfalskiego osłabła nieco pozycja Habsburgów, ale nadal kontrolowali tereny znajdujące się w obecnych granicach Dolnego Śląska. Poprzedni właściciele zostali zabici lub przepędzeni, a dawne rezydencje zyskiwały nowy charakter. Pałac w Gorzanowie znalazł się w rękach biskupa wrocławskiego, który polecił jego opiekę Arbogastowi von Anaberg, zaufanemu urzędnikowi. 

W kolejnych latach trwała intensywna przebudowa, a nad stylem i formą czuwali włoscy architekci i rzemieślnicy, w tym Carlo Lurago, którzy z barokowym rozmachem ozdabiali pomieszczenia. W salach reprezentacyjnych nie mogło zabraknąć portretów Habsburgów, symboli kontrreformacji oraz licznych detali, wskazujących na to, że władza pochodzi od Boga.

Czas, jakby trochę zwalniał w Gorzanowie przez kolejne stulecie. Nikt nie palił się do modernizacji pałacu ani jego przebudowy, a kolejni właściciele nie mieli zamiaru niczego zmieniać. Paradoksalnie to pomogło zachować oryginalny wystrój sal i komnat, bo gdy w XIX wieku zaczynała panować moda na "historyczne odrodzenie", pałac w Gorzanowie pozostał niemal nietknięty. Dzięki temu zachowały się nie tylko polichromowane stropy czy sztukaterie, ale liczne detale, tworzone przez włoskich rzemieślników, którzy przybyli tu jeszcze na zaproszenie Habsburgów. 

Kolejne lata wywróciły stary porządek rzeczy. Arystokracja nie tylko traciła na znaczeniu, ale w 1926 r. ówcześni właściciele zbankrutowali na giełdzie w Nowym Jorku, gdzie zainwestowali wszystkie swoje oszczędności. Kryzys gospodarczy dodatkowo sprawił, że nikt nie był zainteresowany przejęciem pałacu, więc rezydencja znalazła się pod kontrolą gminy.

Kryzys gospodarczy dodatkowo sprawił, że nikt nie był zainteresowany przejęciem pałacu. Gmina opróżniła wnętrza z cennych artefaktów i zaadaptowała dawne komnaty na mieszkania komunalne dla biednych Niemców. Jeszcze przed 1945 rokiem pozwolono na powolną agonię tego obiektu.

Powojenne losy Polski nie zmieniły fatalnego położenia pałacu, a on sam przez dziesięciolecia stał zapomniany i osamotniony. Przed sprzedażą w 1997 roku przeciekały już wszystkie dachy, a część skrzydeł w ogóle była ich pozbawiona. Dawna rezydencja przypominała wielką ruinę. Kolejni właściciele nie mieli pomysłu na jego odrodzenie, bo przerażała ich nie tylko skala obiektu, ale i potencjalne koszty, które rosły w oczach.

Obecny właściciel nie kryje się z tym, że kupił pałac z "czystej głupoty". Był przekonany, że wybuchnie wojna, a pałac znajdujący się na takim odludziu ochroni go przed możliwymi reperkusjami. W chwili, w której Gorzanów trafił w jego ręce, stan zabytku był naprawdę dramatyczny. 

Remont obiektu rozpoczęto od zabezpieczenia stropów, ścian oraz dachów, a inwestycja nie spotkała się z chęcią pomocy ze strony państwa. Gorzanów nie otrzymał żadnej istotnej pomocy, co dotyczy także sytuacji związanej z zeszłoroczną powodzią. Mimo obszernej dokumentacji fotograficznej nikt nie przychylił się do wniosku o odszkodowanie. 
 

W Gorzanowie nikt się jednak nie poddaje. We wnętrzach powstały pokoje gościnne, sale koncertowe oraz teatralne. Rocznie odbywa się tu około sto imprez o rozmaitym charakterze. Przyjeżdżają tu artyści z całej Europy oraz uczestnicy warsztatów i festiwali. Niektóre imprezy wzbudzają kontrowersje, ale to dzięki tej różnorodności udaje się ożywiać pałac. 

Pałac w Gorzanowie jest jednym z niewielu, który nadal może poszczycić się taką skalą oryginalnego wystroju. Z inwentaryzacji wynika, że znajduje się w nim prawie dwanaście tysięcy metrów kwadratowych XVII-wiecznego malarstwa ściennego oraz około dwóch tysięcy metrów polichromowanych stropów.

W tym miejscu nie znajdziemy też napisów typu "nie dotykaj" lub "uważaj". Gościom zostały oddane do użytku pokoje, w których znajdują się oryginalne malowidła ścienne i nikt nie oddziela ich od historii szybą lub barierkami. To celowy zabieg właściciela. On chce, żeby pałac żył nie tylko przeszłością, ale i teraźniejszością